۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری

غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیام نیشابوری زادهٔ ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ خورشیدی در نیشابور و درگذشته ۱۲ آذر ۵۱۰ خورشیدی در نیشابور است.

حکیم عمر خیام فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی سرای ایرانی در دورهٔ سلجوقی است. گرچه جایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی او است و لقبش «حجهالحق» بوده‌است؛ ولی آوازهٔ وی بیشتر به واسطهٔ نگارش رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. افزون بر آن‌که رباعیات خیام را به اغلب زبان‌های زنده ترجمه نموده‌اند، ادوارد فیتزجرالد رباعیات او را به زبان انگلیسی ترجمه کرده‌است که مایهٔ شهرت بیشتر وی در مغرب‌زمین شده است.

 

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری

خیام نیشابوری

 

حکیم عمر خیام سفرهای طولانی به سمرقند و بلخ و هرات و اصفهان کرد و همه جا با روشنی تمام در باب حیرت و سرگشتگی فلسفی خویش سخن می گفت. رساله ای در کیفیت معراج، رساله دیگر درباره علوم طبیعی و کتاب های بسیار به زبان های فارسی و عربی حاصل زندگی نسبتاً طولانی اوست.

 

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوریخیام نیشابوری

 

شعر خیام، در قالب رباعی، شعری کوتاه، ساده و بدون هنرنمایی های فضل فروشانه و در عین حال حاوی معانی عمیق فلسفی و حاصل اندیشه آگاهانه متفکری بزرگ در مقابل اسرار عظیم آفرینش است. تعداد واقعی رباعیات خیام را حدود هفتاد دانسته اند، حال آن که بیش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می شود. در دنیای ادب و هنر بیرون از مرزها، خاصه در جهان انگلیسی زبان، خیام معروف ترین شاعر ایرانی است که شهرتش از محافل علمی و ادبی بسیار فراتر رفته است.

 

خیام و ریاضیات:

خیام نیشابوری تحت حمایت و سرپرستی ابوطاهر،قاضی القضات سمرقند، کتابی درباره ی معادلات درجه سوم نوشت و از آجا که با نظام الملک طوسی رابطه ی نیکویی داشت کتابش را به او هدیه کرد. تحقیقات و مطالعات خیام در جبر در نوع خود تحسین برانگیز است اما کشف دیر هنگام رساله ی جبر او و همچنین توفیقات ریاضیدانان در این حوزه از ریاضیات تنها موجب شگفتی اندیشمندان به سبب جنبه ی تاریخی آن شد. اثبات اصل پنجم اقلیدس که شالوده ی هندسه ی اقلیدسی است از دیگر دستاوردهای علمی عمر خیام به شمار میرود.کشف و اثبات بسط دو جمله ای n^(a+b) و همچنین ابداع روشی در بدست آوردن ضرایب منجر به نام گذاری مثلث حسابی بهانه ای بود تا نام خیام در کنار نام بزرگان دیگری چون نیوتن و پاسکال به ثبت برسد.

 

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری

آرامگاه خیام

 خیام و نجوم:

حکیم عمر خیام به دعوت جلال الدین ملکشاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان رفت تا سرپرستی رصدخانه ی اصفهان را به عهده گیرد. وی در مدت اقامت هجده ساله در اصفهان زیج ملکشاهی را تهیه کرد (زیج=زیگ،جدول محاسبات نجومی) و در حدود سال ۴۵۸ طرح اصلاح تقویم را تنظیم نمود و تدوینگر و بنیانگذار تقویم جلالی شد. در این زمان خیام به عنوان اختربین در دربار مشغول بکار شد هرچند به اختربینی اعتقادی نداشت.پس از مرگ ملکشاه و کشته شدن نظام الملک ، خیام مورد بی مهری قرار گرفت و کمک مالی به رصدخانه قطع شد!

 

آثار  خیام:

۱_میزان الحکمه(در فیزیک)

۲_لوازم الامکنه(در هواشناسی)

۳_رساله فی براهین علی مسائل الجبر و المقابله(در معادلات درجه سوم)

۴_القول علی اجناس التی بالاربعا( نقش ریاضی در موسیقی)

۵_رساله کون و تکلیف(حکمت خالق در خاق عالم)

۶_رساله ای در بیان زیج ماکشاهی

۷_رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس(در خطوط موازی و نظریه ی نسبت ها)

۸_رباعیات خیام

 

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری

۲۸ اردیبهشت ، روز خیام

 

نام ماندگار خیام:

یکی از حفره های ماه به نام خیام است.
در سال ۱۹۸۰ سیارکی به نام “Omar Khayyam 3095” نامگذاری شده است.
قدیمی ترین کتابی که نامی از خیام به میان آورده و نویسنده اش هم عصر او بوده “چهار مقاله” ی نظامی عروضی است که خیام را در زمره ی منجمین گنجانده.هرچند بزرگانی چون جورج سارتن حکیم نیشابور را از ریاضیدانان بزرگ می دانند.
عمر خیام نیشابوری سرانجام به سال ۵۱۷ هجری بدرود حیات گفت تا نیک نامی اش در سایه ی خدمات و تلاشهای علمی اش به یادگار بماند و مایه ی فخر ایرانیان گردد.

 

ممنون از همراهیتان با ما در مجله اینترنتی چارگوشه

مطلب پیشنهادی

اس ام اس تبریک تولد بهمن  ماه

اس ام اس تبریک تولد بهمن  ماه   بهمن ماهی که باشی میشی یه آدم …