فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

فرسودگی شغلی یکی از خطراتی است که زندگی افراد موفق را تهدید می‌کند. آنها همیشه باید مراقبش باشند. این افراد به علت ویژگی خاص شخصیتی و اعتقادشان بر اینکه می‌توانند هر کاری را انجام دهند، بیشتر اوقات متوجه این خطر نمی‌شوند. این افراد اشتیاق بالایی به کارشان دارند؛ از همین سو نسبت به ساعت‌های خیلی زیادِ کاری، بار سنگین شغلی و فشار زیادی که برای بهتر بودن باید متحمل شوند، بی‌توجه‌اند. همه‌ی این عوامل می‌تواند آنها را مستعد فرسودگی شغلی کند.

این اختلال با محرک های تنش زائی مانند داشتن مراجعان بیش ازحد در یک زمان،نداشتن وقت کافی و فقدان حمایت یا قدردانی مرتبط است.

فرسودگی شغلی با فشار های روانی ارتباط دارد. فشارهای روانی وقتی رخ می دهد که عدم تعادل بین مطالبات و خواسته های محیطی باتوانائی فرد برای پاسخ دادن به آنها وجود داشته باشد هرچه مطالبات وخواسته های محیطی افزایش یابد و توانائی فرد برای پاسخ دادن به آنها کاهش یابد فشارروانی ایجاد می شود که باعث تجربه ی منفی در فرد و فر سودگی شغلی گردد. در واقع فرسودگی شغلی در اثر فشا رمداوم روانی پدید می آید و فرسودگی شغلی موجب تباهی در کیفیت خدماتی می شودکه به وسیله ی کارکنان ارائه می گردد.

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

فرسودگی شغلی چیست؟

 

هر وقت فعالیت در حد توانائی افراد باشد و کار در شرایط مناسب انجام شودخستگی بوجود آمده طبیعی است و معمولاً با خواب و استراحت بر طرف میشود در واقع خستگی عادی فیزیولوژیک قابل جبران است اما همین خستگی ساده ممکن است در اثرکارهای یک نواخت و طولانی و انجام کار در شرایط نا مساعد به تدریج به صورت مزمن در آید و پس از مدتی عوارض و ناراحتی هائی مانند،کوفتگی،خواب،تب،اختلالات جسمی و روحی در فرد ایجاد کند که اگر در این مرحله درمان نشود به صورت خستگی های مزمن،خستگی عمومی و خستگی عصبی و در نهایت خستگی مفرط در می آید وتمام اعمال جسمی و ذهنی فرد را مختل می کند .

 

امروزه دربسیاری از سازمانها،فشارهای عصبی و روانی به درجات گوناگونی وجود دارد.یکی ازپیامدهای این عوامل پدیده ی فرسودگی شغلی است.

فرسودگی شغلی در نتیجه ی استرس افزایش می یابد ، وقتی انگیزه روبه کاهش می گذارد ما دچار فرسودگی شغلی می شویم.

 

از لحاظ لغوی فر سودگی شغلی را می توان تحلیل قوای روانی که گاهی با افسردگی همراه است و از تلاش برای کمک به بیماران روانی یاافراد تحت فشار روانی ناشی می گردد تعریف کرد، فرسودگی شغلی نشانه خستگی مفرط عاطفی بدنبال سالها درگیری و تعهد نسبت به “کار ومردم”است.

 

به عبارت دیگر فر سودگی شغلی خستگی فیزیکی،هیجانی و روانی بدنبال قرار گرفتن طولانی مدت درموقعیت کارسخت استاین نشانه ها حالتی است که در آن قدرت و توانائی افراد کم و رغبت و تمایل آنها به انجام کار و فعالیت کاهش می یابد.

 

بطور کلی فر سودگی شغلی را می توان نوعی اختلال که به دلیل قرار گرفتن طولانی مدت شخص در معرض فشار روانی درارتباط با کار و مردم، در وی ایجاد می شود دانست و با نشانگان فروپاشی هیجانی ، جسمی و ذهنی همراه است.عزت نفس فرد مبتلا پائین است و احساس نا سودمندی را تجربه می کند.

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

افراد در معرض خطر

 

کسانی که فاقد تعادل بین کاروزندگی شخصی خود هستند و کسانی که کارشان یکنواخت است و کسانی که نسبت به کارشان راضی نبوده و آشکارا با مردم خصومت می ورزند،کسانی که درگیرتصمیم گیری در باره ی زندگی و مرگ افراد هستند (مثل پزشکان )، مدیران، گروه رهبران، کسانی که تحت شرایط دشوار و سخت کار می کنند،کسانی که کارشان به توجه دقیق نیاز دارد،کسانی که کارشان تکراری است و کسانی که سر و کارشان با مردم است بیشتر از همه در معرض فرسودگی شغلی قرار دارند .بویژه اگر احساس کنند تلاشهایشان به اهداف مطلوبی منجرنمی شود.

علائم فرسودگی شغلی:

 خستگی مفرط

در مراحل ابتدایی شما در بیشتر روزها احساس خستگی و کمبود انرژی می‌کنید. با پیشرفت این علائم، خستگی فیزیکی و روانی شما تشدید شده و احساس می‌کنید انرژی شما تخلیه شده است. همچنین امکان دارد نسبت به روزهای پیش‌رو هم نوعی احساس ترس داشته باشید.

بی‌خوابی

 

در مراحل ابتدایی امکان دارد یک یا دو روز در هفته به سختی به خواب بروید یا از خواب بیدار شوید. در مراحل بعدی این بی‌خوابی‌های شبانه‌، به طور مداوم تکرار می‌شود. علیرغم اینکه شب‌ها احساس خستگی می‌کنید، ولی نمی‌توانید بخوابید.

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

فراموشی، حواس‌پرتی و عدم تمرکز

نشانه‌های اولیه شامل عدم تمرکز و کمی فراموش‌کاری است. این مشکل با پیشرفت خود باعث می‌شود نتوانید به درستی کارهای خود را انجام دهید و کارها بر سر شما انباشته شود.

دردهای جسمانی

این علائم می‌تواند به شکل درد در قفسه‌ی سینه، تپش قلب، تنگی نفس، دل درد، سرگیجه، غش و یا انواع سردرد باشد. این علائم می‌تواند به تنهایی یا همزمان بروز کند.

افزایش بیماری‌ها

 

به‌خاطر تخلیه‌ی بدن شما از انرژی، سیستم ایمنی‌تان ضعیف‌تر می‌شود. این امر شما را در مقابل عفونت‌ها، سرماخوردگی، آنفولانزا و سایر مشکلاتی که با سیستم ایمنی بدن در ارتباط است، آسیب‌پذیرتر می‌کند.

 کاهش اشتها

این نشانه در مراحل ابتدایی با کاهش اشتهای شما همراه است و باعث می‌شود از برخی از وعده‌های غذایی صرف‌نظر کنید. با پیشرفت علائم، این بی‌اشتهایی افزایش می‌یابد و منجر به کاهش چشمگیر وزن‌تان می‌شود.

 نگرانی

در مراحل اولیه علائم خفیفی از تنش، نگرانی و ناراحتی را حس خواهید کرد. با نزدیک‌تر شدن شما به مرحله‌ی فرسودگی شغلی، نگرانی شما شکلی جدی‌تر به خود می‌گیرد. در نتیجه‌ی آن راندمان کاری شما کاهش می‌یابد و می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی در زندگی شخصی‌تان شود.

افسردگی

 

در مراحل اولیه احساس ناراحتی خفیف، گهگاهی ناامیدی، احساس گناه و بی‌ارزش بودن می‌کنید. با بدتر شدن وضعیت احساس افسردگی شدید خواهید کرد. احساس می‌کنید هیچ راهی ندارید و دنیا بدون شما جای بهتری است (اگر افسردگی شما به این درجه رسید، فورا به متخصص مراجعه کنید.)

 خشم

در مراحل اولیه به صورت تنش در برخورد با دیگران و کج‌خلقی دیده می‌شود. در ادامه این علائم به شکل عصبانیت شدید و جروبحث جدی در خانه و محل کار بروز می‌کند (اگر عصبانیت شما به درجه‌ای رسید که باعث بروز رفتارهای خشونت‌آمیز نسبت به خانواده یا دیگران شد، فورا به متخصص مراجعه کنید.)

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

 از دست دادن حس لذت و خوشی

در ابتدا فقدان حس خوشحالی به صورت خفیفی دیده می‌شود. مثلا اشتیاقی به رفتن سر کار ندارید یا دوست دارید زودتر کارتان تمام شود. اگر در جهت بهبود آن اقدامی نکنید، این کاهش لذت تمام جنبه‌های زندگی شما را در بر می‌گیرد. دیگر تمایلی به گذراندن وقت با خانواده یا دوستان ندارید. در محیط کار از زیر کار در می‌روید و به دنبال راه‌هایی خواهید بود که سر کار نروید.

بدبینی

 

در ابتدا به صورت افکار منفی و نگاه کردن به نیمه‌ی خالی لیوان بروز می‌کند. در ادامه این حس بر روی نگرشی که نسبت به خودتان دارید، تأثیر می‌گذارید. باعث ایجاد حس بدبینی نسبت به اعضای خانواده و همکاران شده و حس می‌کنید روی هیچکس نمی‌توانید حساب کنید.

 انزوا

در مراحل اولیه به شکل مقاومت شما در برابر رفتارهای اجتماعی دیده می‌شود. مثلا تمایلی به بیرون رفتن برای غذا خوردن ندارید یا در اتاق خود را می‌بندید تا کسی داخل نشود. در مراحل بعدی حرف زدن دیگران با شما باعث حس ناراحتی و عصبانیت‌تان می‌شود. زود سر کار می‌آیید و دیرتر می‌‌‌روید تا تعامل خود با دیگران را به حداقل برسانید.

کناره‌گیری از دیگران

این حالت به طور کلی به شکل احساس جداافتادگی از دیگران و محیط اطراف بروز می‌کند. این حس ‌می‌تواند باعث بروز رفتارهای انزواطلبانه‌ای که در بالا اشاره کردیم، شود. در نتیجه‌ی آن از لحاظ فیزیکی و روانی خود را ملزم به انجام مسئولیت‌ها نمی‌دانید. اغلب به‌ بهانه‌ی مریضی سر کار نمی‌روید. پاسخ تماس‌ها و ایمیل‌ها را نمی‌دهید و مرتبا با تاخیر به سر کار می‌روید.

احساس بی‌علاقگی و ناامیدی

این مورد شبیه به حالت افسردگی و بدبینی است که در همین مقاله به آن اشاره کردیم. این حالت باعث می‌شود حس کنید هیچ چیز به درستی پیش نمی‌رود و هیچ‌ چیزی اهمیت ندارد. با بدتر شدن این وضعیت، انگیزه‌ای برای حرکت و فعالیت نخواهید داشت و با خود می‌گویید این کار را انجام بدهم که چه؟

 افزایش کج‌خلقی

کج‌خلقی ریشه در احساس مهم نبودن، بی‌فایده و بی‌استفاده بودن دارد. این حس باعث می‌شود فکر کنید دیگر همچون قبل، قادر به انجام کارها نیستید. در مراحل اولیه این وضعیت بر روی روابط شخصی و حرفه‌ای شما تأثیر منفی می‌گذارد و با ادامه می‌تواند باعث نابودی کامل آن شود.

 عدم بهره‌وری و کاهش کارایی

با افزایش بیش از حد ساعت کاری، استرس مزمن کارایی شما را کاهش می‌دهد. در نهایت پروژه‌های شما نیمه‌کاره مانده و هر روز به لیست کارهایی که باید انجام دهید، اضافه می‌شود. با افزایش این حالت شما به وضعیتی دچار می‌شوید که هرچه تلاش کنید، باز هم از عهده‌ی کارهای خود بر نمی‌آیید.

اگر شما این مشکلات را تجربه نمی‌کنید، خیلی خوب است. هرچند باید این علائم هشداردهنده را به خاطر بسپارید. یادتان باشد فرسودگی شغلی موجودی موذی است که وقتی شما مشغول زندگی هستید، به آرامی بر جسم و جان شما رخنه می‌کند.

اگر شما این علائم را تجربه می‌کنید، این به منزله‌ی هشداری برای شما خواهد بود که در مسیر خطرناکی قرار گرفته‌اید. زمانی را مشخص کنید تا ببینید واقعا چه مقداری از استرس در زندگی شما وجود دارد و راه‌هایی را بیابید تا قبل از اینکه دیر شود، از آن بکاهید. فرسودگی شغلی مانند آنفولانزا نیست. خودبه‌خود از بین نمی‌رود. هر چقدر هم ایجاد تغییرات برای‌تان سخت باشد، ولی باز هم هوشمندانه‌ترین انتخاب برای باقی ماندن در مسیر موفقیت است.

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

اثرات فرسودگی شغلی

 

۱-کاهش عملکرد،که در آن فرد نمی تواند از تمام و قسمت اعظم توان،استعداد و انرژی جسمی و روانی خود برای انجام کار استفاده کند.

 

۲- تلاش برای یافتن مشاغل وحرفه های جدید درمطالعه ای که توسط جکسون اسکاپ واسکا لر برروی صدها معلم صورت گرفت،مشخص گردید که معلمان در معرض فرسودگی شغلی به دنبال شغل و حرفه ی دیگری هستند، همچنین،همان گونه که انتظار می رفت معلمانی که درجه فرسودگی شغلی شان بالاتر بود بیشتر به دنبال مشاغل دیگروتغییر کار خود بودند.

 

۳- افرادی که از نشانگان فر سودگی شغلی رنج می برند ممکن است در جستجوی مشاغل و نقشهای اداری و اجرائی باشند(همان).پیشگیری از فرسودگی شغلی موارد زیر می تواند ما را در پیشگیری از فرسودگی شغلی راهنمائی نماید:

۱- بهتر است قبل از به کار گماردن افراد،توانائی های آنها را برای انجام کار از نظرفعالیت های فیزیکی ، فیزیولوژیکی و روانی سنجید و افرادی را که دارای این توانمندی ها هستند به کار مشغول کرد.

 

۲- مناسب کردن شرایط محیط کار مانند کاهش سر و صدا،ر طوبت و درجه حرارت مناسب،روشنائی کافی.

 

۳- توجه به حق و حقوق کارکنان و کمک گرفتن از یک روان شناس برای بهبود روابط کاری.

 

۴- کاهش یا حذف حرکات غیر ضروری در کار و انجام دادن کار با سرعت متعادل.

 

۵- ایجاد تنوع در کار.

 

۶- استراحت های کوتاه بین کار.

 

۷- پرهیز از اضافه کاری زیاد و غیر ضروری به ویژه در کارهای سخت.

 

۸- استفاده از تعطیلات و مرخصی های قانونی که به تمدد اعصاب و افزایش قدرت جسم و روان کمک می کند.

 

۹- کار نکر دن در ساعات شب در صورت امکان،چون در هنگام شب خستگی زود تر به سراغ کارکنان می آید.

 

۱۰- عدم مصرف دخانیات،مواد مخدر و دارو های آمفتامین.

 

۱۱- استراحت و خواب کافی، درمان فرسودگی شغلی اگر خستگی به صورت مزمن و پیشرفته در آید نیاز به در مان خواهد بود شواهد ویافته های جدید علمی نشان می دهد که امکان بهبود وبازگشت سلامتی به فرد وجود دارد. برای درمان فر سودگی شغلی قبل از هر چیز باید بدنبال علت آن باشیم تا بتوانیم برای رفع آن اقدام کنیم.

 

فرسودگی شغلی چیست؟علائم و درمان

روشهای درمانی:

 

۱- روان درمانی:

 

روان درمانی سهم عمده ای را در اصلاح نشانگان فرسودگی شغلی دارد، تغییرنگرش های منفی مبتلایان و دمیدن روح عزت نفس وخود ارزشمندی ازنیاز های مبتلایان می باشد .

 

برای حل مشکلات باید مهارت های زندگی و کاری را به آنها آموخت و در جهت بالا بردن سطح توانمندی ها تلاش کرد .باید به آن ها اطمینان داده شود که وضعی غیرعادی ندارند و کفایت و لیاقت آنان یاد آوری شود.حمایت های روحی و عاطفی از این دسته افراد در بهبود آنها نقش مهمی دارد.

 

۲-درمان های شیمیائی:

 

داروها و مواد شیمیائی مثل ، ویتامین ها، آدرنالین، هورمو ن ها و اسیدهای آمینه می توانند به رفع خستگی کمک کند.استفاده از این مواد باید تحت نظر پزشک معالج باشد.

 

-درمان های فیزیکی:

 

ساده ترین درمان های فیزیکی ماساژ است .برای درمان گرفتگی و کوفتگی عضلات که در اثر انجام کار های بدنی سخت ایجاد می شود ما ساژ بسیار موثر است.ماساژ می تواند با تسریع جریان خون در عضلات به دفع مواد سمی کمک بکند،و با عمل انعکاسی خود خستگی عصبی راکاهش دهد(همان).

 

– در مان های عصبی:

 

در مواردی که علت خستگی عصبی باشد دارو درمانی مفید خواهد بود .دردارودرمانی استفاده از دارو های آرام بخش توصیه می شود.

 

در بحث درمان اشاره به این نکته ضروری است که هرگونه اقدام وفعالیتی به منظور از بین بردن علائم و نشانه های فرسودگی شغلی افراد قدمی به سوی افزایش بهره وری و فرهنگ کاری مثبت است .

ممنون که با ما در مجله چارگوشه همراه بودید.

مطلب پیشنهادی

چراعاشق اشخاص نامناسب می شویم؟

چراعاشق اشخاص نامناسب می شویم؟   ما ادم ها  ها بر اساس سرشتمان  طوری افریده …